" Δεν έχω τίποτ' άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα..."
Ελένη Χωρεάνθη: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ: Αφιέρωμα:
Μητρική Γλώσσα*" Σκέψου βαθειά και σταθερά (μια φορά για πάντα) τη φύση της ιδέας και πριν πραγματοποιήσεις το ποίημα. Εις αυτό θα ενσαρκωθεί το ουσιαστικότερο περιεχόμενο της αληθινής φύσης, η πατρίδα και η πίστις (...). Ο θεμελιώδης ρυθμός του ποιήματος ας είναι από την αρχή ως το τέλος το κοινό και το κύριο, ριζωμένα και ταυτισμένα με τη γλώσσα..."
*
Ο Διονύσιος Σολωμός είναι ένα αξεπέραστο πνευματικό μέγεθος και παραμένει η κορυφή στην πυραμίδα των μεγάλων δημιουργών της Νεοελληνικής ποιητικής πραγματικότητας, είναι ο Δάσκαλος του Ελληνισμού. Το έργο του είναι η συνείδηση, το πάθος και το μάθος, τα θεμέλια, ο ακρογωνιαίος λίθος της ελληνικής γλώσσας. Της γλώσσας, που μιλιέται σ' αυτόν εδώ τον πολύπαθο τόπο, αλλά και στα πέρατα του κόσμου όπου υπάρχει ελληνισμός, η ίδια εδώ και πολλές χιλιάδες χρόνια. Και είναι αυτό στοιχείο αδιάψευστο ταυτότητας και ατομικότητας των Ελλήνων.
Το έργο του Σολωμού, ποιητικό και πεζό, οι στοχασμοί του, περιέχουν τον πλούτο της ζωντανής λαλιάς, της καθημερινής γλώσσας του απλού λαού. Τη χρησιμοποίησε ως εκφραστικό εργαλείο αμόλυντη κι αγνή, όπως την είχε μάθει από τη μάνα του, που τον νανούριζε με δικά της κρητικά παινέματα, αρθρώνοντας τραγούδια τρυφερά τα όνειρά της. Είναι γεμάτο από την ομορφιά και την αγνότητα, την απλότητα, την τρυφεράδα και την αθωότητα του άδολου ελληνικού τοπίου. Η φύση στα μάτια του ποιητή είναι αθώα κι αναμάρτητη, όπως την πρώτη ώρα που βγήκε από τα χέρια του Δημιουργού. Είναι η ίδια η φύση κι η ζωή της ελληνικής πραγματικότητας. Και το κάνει συνειδητά ο Σολωμός. Οι " στοχασμοί" του, ακριβή παρακαταθήκη για κάθε σοβαρά σκεπτόμενο και στοχαζόμενο, δείχνουν πόσο τον απασχολούσε η γλώσσα και η ελληνική πατρίδα. Γράφει εκεί μεταξύ άλλων:
" Σκέψου βαθειά και σταθερά (μια φορά για πάντα) τη φύση της ιδέας και πριν πραγματοποιήσεις το ποίημα. Εις αυτό θα ενσαρκωθεί το ουσιαστικότερο περιεχόμενο της αληθινής φύσης, η πατρίδα και η πίστις (...). Ο θεμελιώδης ρυθμός του ποιήματος ας είναι από την αρχή ως το τέλος το κοινό και το κύριο, ριζωμένα και ταυτισμένα με τη γλώσσα..."
Η πρώτη και μοναδική πολυδάπανη έγνοια του ποιητή είναι η γλώσσα, η πατρίδα και η ελευθερία. Αλλά πρώτα απ' όλα η γλώσσα! Δεν είναι υπερβολή αν πούμε πως όλη του τη ζωή ο ποιητής της ελευθερίας την αφιέρωσε στη σπουδή της ελληνικής
γλώσσας, αυτός ο σπουδαγμένος στην Ιταλία, ο θρεμμένος με ευρωπαϊκή παιδεία.
Αυτό έχει μεγάλη σημασία, προπαντός στις μέρες μας, που όπως όλες οι ιδέες, δοκιμάζεται, υποφέρει, κακοποιείται, κατακρεουργείται από τους δημοσιογράφους, τους λογοτεχνίζοντες πολιτικούς, τους νεόκοπους κι απαίδευτους συγγραφείς και ποιητές που γράφουν όχι γιατί τους τρώει το σαράκι της έγνοιας για τη γλώσσα και την πατρίδα και το λαό τους, αλλά για να βγουν στην επιφάνεια ή να αποκτήσουν δόξα και οικονομικά οφέλη.
Δάσκαλοί του, όπως γράφει χαρακτηριστικά ο ίδιος, ήταν ο Όμηρος:
(...)Απάντεχα βαθύς ύπνος με πιάνει,
κι ομπροστά μου ένας γέροντας μου εφάνη.
(...)Τα μάτια του εστριφογύριζε σβησμένα.
Αγάλι αγάλια σηκώθη από χάμου,
Και ωσάν να χε το φως του ήλθε κοντά μου.
Επίσης ο Πίνδαρος κι οι τραγικοί ποιητές. Αλλά και ο γλωσσικός πλούτος της ελληνικής οικουμένης που κουβαλούσε μέσα του και το χάρισμα της τέχνης:
"Το απόκρυφο της τέχνης" του και το παράδειγμα των ηρώων του λόγου οδηγούν το χέρι του να γράψει όσα "πρώτα συλλαμβάνει ο νους κι ύστερα η καρδιά" μετουσιώνει σε έργο.
Είναι ο ποιητής των μικρών απλών πραγμάτων, αλλά και των υψηλών ιδεωδών. Αν και αριστοκράτης από πατέρα, έρχεται μέσα από τα σπλάχνα του πονεμένου, του καταπιεσμένου λαού από την πλευρά της μητέρας του. Βρίσκεται πολύ κοντά στη φύση και τη ζωή. Αφουγκράζεται τους ήχους που κάνουν τα πετάγματα των εντόμων, το κελάρυσμα του νερού, τους ψιθύρους του ανέμου και τη μουσική που αρθρώνεται από το θρόισμα των φύλλων. Σιγοτραγουδάει τα τρυφερά νανουρίσματα της μάνας του, θυμάται τα παραμύθια που του διηγιόταν τις μακριές νύχτες των παιδικών του καλοκαιριών, όταν η πανσέληνος μεσουρανούσε στον καθάριο ουρανό κι έντυνε με το ασημόχρυσο φως της τον κόσμο των απλών πραγμάτων, που συνθέτουν το πανόραμα της φύσης και της ζωής. Όμως δεν ξεχνάει και τον κόσμο των μεγάλων, των αιώνιων ιδεών, που του έμαθε η γνωριμία κι η αναστροφή του με τα κείμενα των μεγάλων δημιουργών, όπως είναι η Πίστη, η Πατρίδα, η Φυλή, η Ελευθερία.
Ο Σολωμός ήθελε και μίλησε με τη γλώσσα του απλού λαού, δεν είναι πως δεν ήξερε ελληνικά, όπως κάποιοι σοφοί ισχυρίστηκαν. Γνώριζε βαθύτατα και εκφραζόταν καίρια, όπως μαρτυρούν οι στοχασμοί και το πλήθος των χειρογράφων, που βρέθηκε στο Αρχείο και έχουμε στη διάθεσή μας. Βλέπεις εκεί τι διορθώσεις και τι επεμβάσεις έκανε στα κείμενά του. Πόσο "δούλευε" και πόσο "βασάνιζε" τα γραφτά του. Πόσο τον απασχολούσε η σωστή, η ακριβολόγα, η καίρια έκφραση. Πίστευε πως η κοινή λαλιά, με τα ζωντανά στοιχεία, μπορούσε να εκφράσει και τις πιο υψηλές συλλήψεις του μυαλού. Και το απέδειξε τόσο με τα ποιητικά, όσο και με τα πεζά κείμενά του.
Ο Σολωμός εφάρμοσε ό,τι πίστευε για τη λειτουργία και τη λειτουργικότητα των στοιχείων της γλώσσας του λαού, στην πράξη, δημιούργησε ένα έργο, που καλύτερό της δεν έδωσε ως τα σήμερα η ελληνική ποίηση.
Ο Σολωμός δεν είναι μόνο αυτός. Είναι και " Η γυναίκα της Ζάκυνθος", είναι και "Ο διάλογος", είναι και πολλά άλλα. Είναι ολόκληρη η Ελλάδα των μικρών και των μεγάλων πραγμάτων. Είναι ο ποιητής της χαράς και της ελπίδας. Ένας μεγάλος με νου και φρόνηση Έλληνας στοχαστής με ευρωπαϊκή παιδεία, διανοητικός ποιητής. Πρώτα σκεφτόταν:
«Πρέπει πρώτα να συλλάβει ο νους
κι ύστερα η καρδιά να αισθανθεί αυτό
που ο νους συνέλαβε".
Αυτό έλεγε κι αυτό έπραττε. Και δεν είχε άλλο στο νου του εκτός ατό τις λέξεις / έννοιες και πραγματικότητες: ελευθερία και γλώσσα:
«Δεν έχω άλλο στο νου μου,
πάρεξ ελευθερία και γλώσσα...»
*
Παλαιό Φάληρο, 21. 2. 2026
*
Σημείωση: Απόσπασμα από σύνολο εργαδιών μου σχετικών με την Ελληνική Γλώσσα, την ποίηση και την Ιστορία δημοσιευμένων κατά καιρούς σε διάφορα έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά.
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ
Ο ποιητής της ελευθερίας
1798 - 1857
" Δεν έχω τίποτ' άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα..."
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου